Totem nedir?

Totem, eski tarihlerde yaşamış olan kimi ilkel kabilelerin, kutsal sayarak tapındıkları, ataları olarak kabul ettikleri hayvan ve bitkilere verdikleri unvandır.

Totemizm olarak adlandırılan bu dini-felsefi harekette Totem kelimesi  “emare, alamet, hikmet” gibi anlamlar taşır. Bunun yanında Güney Amerika ve Orta Afrika’da başlı başına bir dini inanış olarak kendisini gösterir. Totemizm dinine göre simgesel olarak Totem olarak seçilen canlılara zarar verilemez, öldürülemez ve ondan faydalanılamaz. Buna karşılık olarak ta kendisine saygı gösterilen hayvan, insanları korur ve onların iyiliği için yaşar.

Yoğunlukla Avustralya ve Afrika’da görünen bu dine inanan topluluklarda Totem olarak seçilen hayvanın çoğalması için çaba sarf edilir. Totemler yalnızca hayvanlardan oluşmaz. Kimi zaman ağaçlar ve bitkilerde totem olarak seçilir. Totem olduğunun belirlenmesi için boyanan ağaçlardan odun almak, üzerine oturmak ve ona zarar vermek kesinlikle yasaktır.

totem

Totem inancının izlerine yalnızca uzak coğrafyalarda rastlamıyoruz. Eski Yunan, Galya ve Mısır halklarında da Totemizm inancına yakın izlere rastlamak mümkündür. Kutsal kabul edilen totemlerin tasfirleri boyalarla vücutlara işlenerek totemler hem anılır hem de onlardan yardım istenmiş kabul edilir. Bunun yanında tanrılara kurban verme ritüellerinde de totem boyaları sürülerek insanlar kendilerini o esnada totem haline getirirler.

Totemciler, ilahi dinlerden hiçbirisine inanmazlar. Bazı sosyologlara göre totemcilik inancı, henüz klan dönemini yaşayan küçük insan topluluklarının bir bitki veya bir hayvana kudsilik atfederek tapınmalarından doğmuştur. Totemcilik çoğunlukla nüfusu birkaç yüzü aşmayan küçük köy topluluklarında yayılmıştır.

Bunlar hayvan, bitki ve taşlardan birini, bazı özelliklerini kudsileştirerek kabilelerine ’totem’ edinmişlerdir. Bazılarında totem, kabilenin en büyüğü olarak, bazılarında da kabile fertlerini birleştiren müşterek bir ata olarak kabul edilmiştir. Totemcilik inancında olan kabileler totemlerinin kendilerini koruduğuna, yardım ettiğine ve kendilerinin ondan geldiğine inanırlar

Günümüzde Totem inancı, sebep aramaksızın şekil ve siluetlerde fayda aramak, iyilik beklemek ve menfaat sağlamak gibi eylemler için kullanılan bir betimlemedir. Her ne kadar anlamsız bulsak bile gereksizde olsa yapacağımız bir şeyin sebepsiz olarak başka bir fayda sağlayacağını düşünürüz. Bu düşünceye itibar etmeyerek ve gerçek olduğunu kabullenmeyerek tuhaf bir şekilde içten içe bu durumdan medet ummak eylemine “Totem Yapmak” deriz.

Halk arasında totem yapmak

Totemin halk arasında uygulanışı; olması istenen olayın gerçekleşmesi için bir takım hareketler yapmaktır. Olması beklenen ve arzu edilen olay, daha önce istenip gerçekleşen olayların, gerçekleşme pozisyonu alınarak beklenir. Bu şekilde halk arasında yaygınlaşan totemin aslında kelime anlamı, uygulanış anlamının oldukça farklıdır. Totem aslında bir inanç şeklidir.

Birçok ülkede yaygın uygulanış biçimi olarak, özellikle futbol, basketbol gibi adrenalini yüksek oyunlarda, oyuncular ve seyirciler tarafından fazla kullanılmaktadır. Daha önceki oyunlarda atılan gol sırasında eller çatal yapılmışsa, gol beklenen anda tekrar eller çatal yapılarak gol olması beklenir. Yaygın inanca göre de tuttuğuna inanılır.

Futbol dışında başka olaylar için de totem yapılmaktadır. Örneğin girilecek sınavlarda uğur getirdiğine inanılan bir takı takmak, maç sırasında totem yaparak her maçın ikinci yarısında, tribünden çıkmak, penaltı ve serbest vuruşlarda, gözü kapatmak gibi değişik totem yapma şekilleri bulunmaktadır. Bazı insanlar uğursuzluk getirdiğine inandığı kelimeleri asla söylemez, bu da bir anlamda totem yapmaktır.

Totemizm nedir?

Totemizm klanların gelenek, görenek, din ve toplum örgütüdür. Genel olarak totemizm, kişinin, grubun ya da toplumun herhangi bir bitkiye, nesneye, doğa olayına/ olaylarına, mistik ya da akrabalık ve benzeri duygularla ve bu duygulara bağlı kalma sonucunda ortaya çıkan görevler, yasaklar, ayinler, törenlerdir.

Özellikle totemizm dini açıdan ve sosyal davranışları belirleyen kurallar bütünüdür. Totemizm dinsel bir olgu mu yoksa sosyal bir olgu mu olup olmadığı konusunda pek çok tartışma olmakla birlikte hangisi olduğuna dair net bir fikir birliği söz konusu değildir. Ayrıca yapılan totemler ve totemizm çoğu olayı açıklayamadığı gibi pek çok konuda da bilgi verememektedir. Totemizm genel hatlarla üçe ayrılmaktadır.

Birey totemizmi

Koruyucu cin olarak da kabul edilen totem, aslında kişinin koruyucusu olarak bilinmektedir. Totem ile kişi arasında görülemeyen mistik bir kuvvet var olmakla birlikte kişi totemi genellikle ergenlik çağında elde eder. Totem, dini bir ayinle de kişiye verilebilir. Totem bir gücü simgelemekle birlikte kişinin bu gücü elde etmesi için onu yenmesi gerekmektedir. Örneğin toteminiz bir hayvan ise sizin bu hayvanı öldürmeniz gerekmektedir. Öldürdüğünüz hayvanın bir parçasını muska gibi vücudunuzda bulundurursanız sizi koruduğu inancı da mevcuttur.

Grup totemizmi

Buna kollektif totemizm de denilmek­tedir. En yaygın şekli, "klan totemizmi "dir. Amerika, Avustralya ve Afrika'da bazı ka­bileler küçük küçük klanlara ayrılmışlardır. Bunların her biri tendi toteminin adını alır. Dolayısıyla klan ve totemi arasındaki sıkı ilişki, her şeyden önce adda görülür. Totem, öncelikle klanın atası ve koruyucu sudur. Çünkü insanüstü bir güce sahiptir. Totem, aynı zamanda kutsaldır; onu öldürmek, kes­mek, etini yemek, hayvan değilse kullan­mak yasak ("tabu") kabul edilir.

Bazen ona dokunmak, hatta bakmak bile yasaktır. Ya­sağın çiğnenmesi, otomatik olarak ağır bir hastalık ya da ölümle cezalandırılır. Ancak, ritücl amaçlarla yılın belli günlerinde, tote­min öldürülüp bütün klan üyelerince yen­mesi mümkün olabilmektedir. Bu toplu tö­ren sayesinde üyeler kutsanmış ve totemle özdeşleşmiş olurlar. Klan totemizminde, totem kadar totemin taş veya ağaç parçala­rından yapılmış sembolleri olan "şurin-ga"lar da kutsaldır. Bunlar kült araçlarıdır.

Ayrıca klan üyeleri de kutsal ve birbirleriy­le akraba sayılır. Bu akrabalık, herkesin ay­nı atadan (totemden) geldiği ve totemin ma­jik gücünü taşıdığı inancına dayanan ve ka­bile bağlan ile kandaşlıktan daha üstün bir şeydir. Üyelerin kutsal oluşu, klan içinden evlenme yasağını doğurmuştur; bu nedenle aynı toteme mensup üyeler birbirleriyle ev-lenemezler. Ne var ki, bu kuralın istisnaları görülmüş; dolayısıyla kesin olmadığı anla­şılmıştır.

Totemle aynı adı ve kimliği paylaşan klan üyeleri, toteme olan bağlılıklarını bir­çok anlamlı yollarla göstermeye çalışırlar. Totemlerine benzemek için derisini giyer­ler, vücutlarına resmini çizerler, ayin ve törenlerde totemik parçalan muska gibi taşı­yıp maskeler takarak, danslarla onun sesini ve hareketlerini temsil y h da taklit ederler. Kuzey Amerika yerlileri totem direklerine ve dans maskelerine, silah araç ve gereçle­rine totemin resimlerini oymuşlardır.

Böy­lece totemizmin sanat, beden süslemesi ve dövmecilik üzerindeki etkisinden söz edil­mektedir. Toteme mensubiyet doğuştan ve ana ya da baba tarafından elde edilir. Bir toteme bağlılık, klanlarda bütün toplumsal ödevle­rin temelini teşkil eder. Totemin resmi bir amblem, bir arma olarak kabul edilir ve klan üyelerince taşınır. Totem, öncelikle belli ve tek bir varlık değil, bir cins veya türdür. Başka bir deyişle tek bir şey değil, bir "şeyler kümesi"dir. Ancak, bir hayvanın herhangi bir organ ve­ya bir bitkinin bir parçası da totem olabi­lir.

Cins totemizmi

Cins totemizmine göre bir klanda var olan bayan ve erkeklerin cinsiyetlerine göre farklı totemlere sahip olması gerekmektedir. Cins totemizmi, cinslerin zıtlaşmasından doğduğu düşünülmektedir. Buna göre cinsler kendilerine ait olan totemleri öldürmezler ancak her an karşı cinsin totemini öldürecek kadar bir zıtlaşmaya gidebileceği düşünülmektedir.

Bu tür to­temizm, daha çok Avustralya'da görülmek­tedir. Cins totemizmi, F. Graebner'ın tesbi-tine göre cinslerin zıtlaşmasından doğmuş­tur. Cinsler kendi totemlerini öldürmez ve yemezler. Fakat, karşı cinsin totemini öldü­recek kadar kesin bir ayrılığı ve zıtlaşmayı temsil ederler. Birçok araştırıcı; Amerika, Avustralya ve Afrika'nın bazı ilkel kabilelerinde oldu­ğu gibi, bir zamanlar Asya ve Avrupa'nın Âri ve Semi tik toplumları arasında da izle­rinin bulunduğuna bakarak totemizmi, her ırk ve kültürün geçirmesi zorunlu bir evrim aşaması saymak istemiştir.

Buna göre her toplum, totemik basamaktan geçmiş veya geçecektir. Yapılan bazı araştırmalar, İslam'dan ön­ceki Araplarda ve eski Türklerde totemiz­min izlerinin bulunduğunu göstermektedir. Araplarda kabileye adını veren totem, çok defa bir hayvandır. Sözgelimi; Beni Esed kabilesinin totemi arslan, Beni Nemir'in kaplan, Beni Kelb'in köpek, Beni Kureyş'iı köpek balığı, Beni Zabba'mn dişi kertenke­le, Beni Didt'ın çakaldır.

Aneze aşireti ise, dişi keçi totemine bağlıdır. Eski Türklerde de, Şamanizm din olarak kabul edilince, ister istemez totemik inanç­lar ortaya çıkmıştır. Türklerin bazı hayvanları kutlu sayması, onları avlamaması, etini yememesi; bazı hayvanlarla aynı soydan gelme inancı, ad­lan m n kişi ve oymak adı olması; kimi hay­vanların adının söylenmemesi gibi özellik­ler bu alandaki belgeleri oluşturmaktadır. Eski Türklerde "ongun" ya da "töz", totem yerini tutan kavramlardır.

Sözlükte "totem" ne demek?

1. Ongun5.

Totem kelimesinin ingilizcesi

n. sacred emblem, representation of sacred object revered by clans and tribes
n. totem, sacred emblem, representation of sacred object revered by clans and tribes
adj. dead, not living
Köken: Fransızca

Son eklenenler

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç